Badanie antropologiczne roku 2025 - wyniki konkursu
WYNIKI KONKURSU
Jest nam niezwykle miło ogłosić wyniki dziesiątej edycji konkursu
Sekcji Antropologii Społecznej Polskiego Towarzystwa Socjologicznego
BADANIE ANTROPOLOGICZNE ROKU 2025
Polish Sociological Association Award for Best Research in Social Anthropology
Na konkurs zostało zgłoszonych 11 monografii:
1. Andrejuk, Katarzyna (2024) Praktykowanie superróżnorodności. Polscy przedsiębiorcy imigranccy i wyzwania adaptacji w Wielkiej Brytanii. Warszawa: Wydawnictwa IFiS PAN.
2. Bielenin-Lenczowska, Karolina (2024) Koloniści z Rio Claro. Społeczno-językowe światy polskich osadników w południowej Brazylii. Seria: „Idee i etnografia”. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
3. Byczkowska-Owczarek, Dominika (2024) Batutą i skalpelem. Ciało w zawodach wysokospecjalistycznych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
4. Jaskulowski, Krzysztof, and Piotr Majewski (2024) The Memory Politics of the Cursed Soldiers in Poland: Authoritarian Nationalism, Hegemony and Emotions. London and New York: Routledge.
5. Kubica, Grażyna (2025) "Pisane inną ręką". Literackie pisarstwo etnograficzne i jego polska specyfika. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
6. Model, Paulina (2024) Między więzieniem a ogrodem, czyli o czym opowiada przestrzeń szpitala psychiatrycznego: przypadek Szpitala Klinicznego im. dr. Józefa Babińskiego w Krakowie. Kraków: Wydawnictwo Libron.
7. Paulovich Natallia (2025) The Taste of Agency. Cooking, Gender, and Social Change in Georgia. Cham: Palgrave Macmillan.
8. Pawlak, Marek (2025) Haunting Futures. Crisis, Migration and Anticipation in Iceland. Oxford – New York: Berghahn Books.
9. Strzelecka, Celina. 2025. Aranżowanie temporalności. Kulturowe praktyki zarządzania czasem. Warszawa: Wydawnictwa IFiS PAN.
11. Zalewska-Królak, Aleksandra (2025) Metodologia badań otwarta na dzieci. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
Jury podjęło decyzję o przyznaniu
nagrody głównej
Grażynie Kubicy
„Pisane inną ręką”. Literackie pisarstwo etnograficzne i jego polska specyfika.
Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2025
i dwóch wyróżnień
Magdalenie Sztandarze
za monografię
Nieposłuszne, ulicznice i zdrajczynie. Aktywizm w przestrzeni (post)jugosłowiańskiej.
Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2025
oraz
Markowi Pawlakowi
za monografię
Haunting Futures. Crisis, Migration and Anticipation in Iceland.
Oxford–New York: Berghahn Books, 2025
Uzasadnienie przyznania nagrody głównej
Książka „Pisane inną ręką.” Literackie pisarstwo etnograficzne i jego polska specyfika Grażyny Kubicy prezentuje szczegółową analizę różnych wymiarów „gatunku zmąconego”, jakim jest literackie pisarstwo etnograficzne. Jest to książka antropologiczna w pełnym wymiarze: zarówno tematyka jak i metodologia badań świetnie oddają ideę konkursu SAS PTS. Taką książkę – traktującą o całej palecie powiązań między literaturą i antropologią – niełatwo napisać, ale dzięki dokonaniu dojrzałego i konsekwentnego wyboru pola badawczego udało się to Grażynie Kubicy znakomicie. Praca wyrasta zarówno z własnej praktyki autoetnograficznej Autorki, jak i z jej rozwijanego od lat zainteresowania związkami literatury i antropologii (między innymi przez pryzmat założeń antropologii postmodernistycznej). Kontynuując światową refleksję nad pisarstwem antropologicznym, książka przedstawia drobiazgową analizę tekstów pisanych przez polskich etnografów do czasu transformacji ustrojowej, a także wnioski z wywiadów, które Grażyna Kubica przeprowadziła z współczesnymi autorami i autorkami tekstów należących do analizowanego przez nią gatunku. Autorka wprowadziła pojęcie empatycznej hegemonii do opisania tych wcześniejszych form pisarstwa, pokazując jednocześnie współczesne przemiany tego paradygmatu, które wyznaczają nowe standardy. Monografia „Pisane inną ręką”…wypełnia istotną lukę w refleksji nad historią i specyfiką pisarstwa antropologicznego. Nowatorstwo tej książki polega nie tylko na tym, że diagnozuje kierunki zmian w polskim pisarstwie antropologicznym, ale także na tym, że pogłębia naszą świadomość roli pisarstwa w nauce, pokazując wartości, praktyki i instytucjonalne uwikłania związane z procesem wydawniczym i odbiorem czytelniczym. Praca jest bardzo erudycyjna, ale sposób, w jaki została napisana, sprawia, że będzie ona stanowiła fascynującą lekturę także dla osób spoza akademii.
Uzasadnienie przyznania wyróżnień
Książka Nieposłuszne, ulicznice i zdrajczynie. Aktywizm w przestrzeni (post)jugosłowiańskiej Magdaleny Sztandary jest wynikiem wieloletnich – prowadzonych przez ponad dziesięć lat – badań Autorki, wpisujących się w nurt antropologii feministycznej i zaangażowanej. Stanowi ona doskonały przykład „etnografii wojującej”. Etnografia jest rozumiana przez Autorkę jako ucieleśnione doświadczenie, angażujące emocje i afekty, a dzięki temu prowadzące do próby uchwycenia perspektywy „raczej od wewnątrz niż z zewnątrz”. Praca dobrze ilustruje to, czym jest głęboko przemyślany i osobiście przeżyty projekt antropologii zaangażowanej. To podejście umożliwia Autorce empatyczny wgląd w doświadczenie praktyk „nieposłuszeństwa” i „odmowy”, realizowanych przez grupę Kobiet w Czerni (Žene u Crnom – ŽuC). Palimpsest napięć i konfliktów wokół tej grupy oraz dynamika postaw jej uczestniczek są pokazane w szerszym kontekście historycznym, politycznym i kulturowym. Jednocześnie „etnografia wojująca” Magdaleny Sztandary otwiera drogę do szerszych refleksji nad formami aktywizmu i obywatelskości we współczesnym świecie i różnorodnością ich przejawów. Jest to książka niesamowicie wciągająca, a zarazem „gęsta”. Wnioski z przeprowadzonych badań sprawiają, że Autorka nawiązała dojrzały krytyczny dialog z kluczowymi kategoriami teoretycznymi. Warto przy tym podkreślić, że bibliografia, do której się odwołuje, jest spektakularna: wychodzi poza zachodnie czy zachodniocentryczne kręgi prac, obejmując także dzieła autorek z jej terenu badań, czy autorek bliskowschodnich, tym samym w praktyce stosując feministyczne i dekolonialne podejścia do budowania teorii. Niewiele jest takich prac w języku polskim.
Monografia Marka Pawlaka Haunting Futures. Crisis, Migration and Anticipation in Iceland to antropologia na trudne czasy (troubled times), antropologia rozwijana w kontekście kryzysu i niepewności. Książka jest oparta na pogłębionych, a przy tym też uważnych na specyfikę i niespodzianki terenu, badaniach etnograficznych, prowadzonych w Islandii. W ich trakcie, uwaga Autora przemieszczała się stopniowo z kwestii roli kryzysu ekonomicznego w 2008 roku, na szersze doświadczenie kryzysu w tym społeczeństwie. Podąża on zarówno za perspektywą Islandek i Islandczyków, jak i migrantek i migrantów, wypracowując nowatorską strategię badawczej de-migrantyzacji. Co istotne, kryzys nie jest problematyzowany przez niego jako odstępstwo od normy lub stan przejściowy, ale jako kontekst: stały element miejscowego „Lebensweltu”. Autor w niezwykle intrygującym wywodzie kreśli społeczne i kulturowe konsekwencje chroniczności kryzysu, a istotne miejsce w tym zakresie przypisuje kategorii sprawczości. Dzięki temu książka nie ma wymiaru dystopijnego. Ta interesująca, konceptualnie złożona, nawiązująca do wielu współczesnych teorii praca ukazuje relacje bohaterów etnograficznych i samego Autora z przyszłością przez soczewkę kategorii „nawiedzenia”. Marek Pawlak stworzył w ten sposób narzędzie, aby myśleć o dystrybucji afektu w temporalności permanentnego kryzysu. Bardzo cennym aspektem analiz przedstawionych w książce jest nakreślenie powiązań między różnymi temporalnościami, co pozwala postrzegać Haunting Futures… także jako istotne osiągnięcie w zakresie antropologii czasu. Ponadto, co również jest ważne i inspirujące, książka jest świetnie napisana – czyta się ją „jednym tchem”.
Jury pracowało w składzie:
Dr hab. Dariusz Brzeziński, prof. IFIS PAN, Instytut Filozofii i Socjologii PAN
Dr Agata Dziuban, Uniwersytet Jagielloński
Dr hab. Anna Horolets, prof. ucz., Uniwersytet Warszawski
Prof. dr hab. Maria Szmeja, AGH w Krakowie
Komentarze
Prześlij komentarz